Drijvende woningen


Linda Yap
1212427

15/10/2009

Waarom drijvende woningen duurzaam zijn

Met de huidige en voorspelde klimatologische veranderingen moet Nederland rekening houden met grotere hoeveelheden water.
Water moet meer ruimte krijgen, maar in een klein land als Nederland waar de ruimte schaars is, vraagt dit om planologische duurzame oplossingen.
Een zo'n oplossing is het dubbel gebruik van de schaarse ruimte door water en wonen. Dit kan door middel van woningen op palen of drijvende woningen.

Onderzoek

Voor dit inventariserende onderzoek beperk ik mij tot de drijvende woningen.
Waar ik dan vooral in geïnteresseerd ben zijn de aanvullende duurzaamheidsaspecten. Het water en energie vraagstuk.
De besproken projecten zijn dan ook uitgezocht op hun duurzame aanpak.


Projecten

waterwoning_hertzberger1.jpgwetlands1.jpg waterhouse1.jpgwatergat1.jpggewoonboot1.jpgnomad1.jpg


Wat algemeen opvalt aan de gekozen projecten is dat er slechts twee al uitgevoerd zijn, de Waterwoning van Hertzberger en de geWoonboot. Beiden zijn modelwoningen, met de bedoeling dat er meer van gebouwd zouden worden, wat tot op heden niet gebeurt is. The Nomad wordt Oktober 2009 in productie genomen en zal daarmee dan het derde uitgevoerde project zijn.
Twee andere projecten, Wetland en Watergaten, zijn winnende ideeënprijsvraaginzendingen en het laaste project, Waterhouse, een studie die slechts tot een heel abstract niveau is gekomen. Hiermee komt het percentage van uitvoering van onderzochte projecten op de helft, wat aangeeft dat de ontwikkeling van drijvende woningen die een stap verder gaan met duurzaamheidsaspecten nog in de kinderschoenen staat.


Thema's

Elektriciteit
Warmte
Watervoorziening
Waterafvoer
Toilet
Passieve zonne-energie
Verkaveling
Infrastructuur
Oriëntatie
Waterkwaliteit
Drijfvermogen
Connectie met het water

Bij het onderzoek heb ik naar verschillende thema's gekeken. Een korte samenvatting is te zien in de onderstaande schema's.

onderzoek1.jpgonderzoek2.jpg
(Rood betekend geïntegreerd met architectuur, oranje is zichtbaar maar niet geïntegreerd.)


Elektriciteit
Behalve Waterhouse en de geWoonboot maken alle projecten (deels) gebruik van externe voorzieningen (nuts). De geWoonboot heeft een dieselgenerator aan boord om het tekort aan elektriciteit op te vangen. Waterhouse is nog niet ver genoeg uitgewerkt om aan te tonen dat de voorgestelde energie opwekking voldoende is.
Geen van de projecten integreerd de elektriciteit opwekking in de architectuur.

Warmte
De opwekking van warmte doen drie projecten, de Waterwoning, Wetland en Watergaten op de gangbare manier (geiser, boiler, cv). De drie andere projecten maken gebruik van warmte die in de omgeving aanwezig is en/of van de zon komt. Slechts de Nomad verwerkt de zonnecollector op een zichtbare plek en integreerd deze zodoende in de architectuur.

Watervoorziening
Allen Waterhouse en de geWoonboot voorzien in hun eigen water door middel van helofytenfilters. Waar de helofyten bij de geWoonboot slechts een zichtbare toevoeging zijn, zijn ze bij Waterhouse echt in de woning verwerkt door de kern te vormen. De andere projecten krijgen hun water van nutsvoorzieningen.

Waterafvoer
De helft van de projecten verzorgt zijn eigen afvalwaterzuivering d.m.v. helofytenzuivering waarna ze het weer hergebruiken of lozen op het oppervlakte water. Bij Wetland is dit onderdeel erg bepalend voor de architectuur. De Waterwoning en Watergaten lozen hun afvalwater via het riool. Bij de Nomad is het niet duidelijk of ze het grijze water zo op het oppervlakte water lozen of opslaan en in de haven op het riool lozen.

Toilet
Als enige maakt de Nomad gebruik van een waterloos toilet. Wetland en de geWoonboot zuiveren het zwarte water met tussenkomst van een septic tank d.m.v. hun vegetatiezuivering.
Het toilet systeem is bij Waterhouse niet gespecificeerd.

Passieve zonne-energie
De Waterwoning, Watergaten, de geWoonboot en de Nomad maken bewust gebruik van passieve zonne-energie door middel van veel glas op het zuiden. Voor de zomer situatie als direct zonlicht in de woning niet(altijd) gewenst is hebben Watergaten en de Nomad een dakoverstek. De Waterwoning kan t.b.v. schaduw van de zon af gedraaid worden.

Verkaveling
Waterkavels zijn een vrij nieuw fenomeen die de laatste jaren met de nieuwe ontwikkelingsplannen opgekomen zijn. Voor de ligplaatsen van woonboten/woonarken spreken we niet over waterkavels. Dit verschil komt door historische ontwikkeling van het semipermanent leven op een boot tot het permanent leven op een woonboot of woonark, waarbij de benaming ligplaats onveranderd is gebleven.
De Waterwoning en Watergaten zijn voor een waterkavel ontworpen, de geWoonboot voor een woonboten ligplaats, zodat ze niet hoeft te voldoen aan het bouwbesluit. Dit in tegenstelling tot de woningen op waterkavels.
De Nomad is in dit geval meer een boot dan een woning en daar is een verkaveling op van toepassing. Het verkavelingsprinciepe van Waterhouse is niet gespecificeerd.
Het plan van Wetland daarentegen heeft is een integraal ontwerp van stedebouw en architectuur, een nieuw verkavelingsprincipe introducerend. De kavels zijn cirkel vormig en schijnbaar willekeurig naast elkaar geplaatst.
Andere verkavelingsprinciepes van waterkavels zijn te vinden in het plan voor Het Nieuwe Water in het Westland door Waterstudio.nl. Zoals een meer stedelijke verkaveling en een drijvend appartementen complex.

Infrastructuur
Dit is sterk afhankelijk van het verkavelingsprincipe.
De Nomad als zelfstandig varend object is afhankelijk van de waterwegen en maakt daarnaast gebruik van de haveninfrastructuur.
De Waterwoning, Watergaten en de geWoonboot zijn met een stijger aangesloten op de aanwezige infrastructuur. Bij Wetland is een netwerk van grasbanen, drijvende stijgers, stelconplaatwegen en het gebruik van een boot ontworpen om aan te sluiten op de bestaande infrastructuur.

Oriëntatie
De bewegingsvrijheid die de "grondongebondenheid" van drijvende woningen met zich mee brengt wordt door de meeste projecten benut. Alleen Watergaten benut deze vrijheid niet door ontworpen te zijn om op een plek statisch afgemeerd te zijn. In zeker zin gaat ook Waterhouse aan deze vrijheid voorbij door dat de woning rond is en dus elke oriëntatie het zelfde is.
De Waterwoning, geWoonboot en Nomad zoeken hun oriëntatie op de zon, terwijl de oriëntatie van de Wetland woning in eerste instantie door het water (stroming) en de wind bepaald wordt.

Drijfvermogen
Verreweg het meest gebruikte drijflichaam, het casco, voor drijvende woningen is de betonnenbak. De combinatie van betonsamenstelling, betondikte en dekking op de wapening maakt de betonnen bak waterdicht. In tegenstelling tot een stalen casco vraagt de betonnen bak weinig onderhoud.
De Nomad wijkt van de rest af doordat het zelfstandig varend is en dus het drijflichaam van een boot, polyester catamaran, heeft.

Er wordt o.a. door de TUDelft veel onderzoek gedaan naar nieuwe drijfconstructies. Het gaat daarbij dan vooral het mogelijk maken van grote drijvende bouwwerken en hele steden.

Connectie met het water
Voor dit thema heb ik gekeken of er interactie is tussen het wonen en het water. Bijvoorbeeld door middel van het gebruik van oppervlakte water in de woning, of door de mogelijkheid om met je voeten in het water te zitten.
De Waterwoning heeft de minste connectie met het water. Het terras ligt te hoog boven het waterpeil. In principe zou deze woning ook op het land gerealiseerd kunnen worden
Bij de geWoonboot is het enigszins onduidelijk. Er is een terras, maar hoe hoog dat boven het water ligt kon ik niet achterhalen. Verder zou ook deze woning op het droge gerealiseerd kunnen worden.
Watergaten heeft een terras dat 1m boven het waterniveau ligt. Wel kan je er een boot aan afmeren wat duidelijk niet kan als het huis op het droge staat. Vanuit de beneden verdieping is het water geheel niet te beleven.
De Nomad zou de Nomad niet zijn zonder water. Het varende aspect van deze woning maakt de connectie met het water sterk. Ook Wetland heeft een sterke interactie met het water. Onder meer doordat het water hier niet constant aanwezig is. Maar ook door dat de woning actief meewerkt aan de kwaliteit van het water.
De waterkwaliteit wordt ook door Waterhouse beïnvloed waardoor de connectie van deze woning met het water ontstaat.

Waterkwaliteit
Naaste de algemene waterkwaliteit behoefde met betrekking tot stank, is bij de meeste projecten de waterkwaliteit van verbazingwekkend weinig belang. Geen enkel project voorziet in een zwem mogelijkheid door middel van bijvoorbeeld een trappetje uit het water.
Wetland en Waterhouse werken zelf actief mee aan het verbeteren van de waterkwaliteit.

Bronnen + meer informatie:
wonen op water in amsterdam
ligplaats amtserdam
geschiedenis, nu, toekomst wonen op het water
Kloos, M., de Korte, Y
arcam/architecturea &natura press
2007
amsterdam
prijsvraag
http://www.amfibischwonen.nl/





wetland
http://www.bureauvenhuizen.com/03_project/amfibisch_wonen/material/wetland_nl/wetland_nl.html
prijsvraag inzending




waterhouse
http://www.ral2005.nl/index.php?id=21
onderzoek




watergaten
http://www.watergaten.nl/home/index.html
prijsvraaginzending




the nomad
http://www.floatingcommunities.com/index.html
prijsvraaginzending




nieuwe ontwikkelingen
www.ecoboot.nl
drijvend naar een duurzame toekomst




expo
suburban ark
proefopstelling
Doepel, D
episode publishers
2006
rotterdam
megatrends wonen, energie, natuur
Wonen op het water in een wereld zonder olie

Bakas, Creemers, Decnop
scriptum
2007
schiedam

Wonen op het water
projectwerk
maassen
universiteitsdrukkerij Tu/e
2001
eindhoven

The blue fortune
markt onderzoek onder potentiele drijvende huizen-bewoners
Vos

2002

wonen op water overal te wereld
Woonboten
foto's + korte beschijvingen
gabor
Meulenhoff/landshoff
1979
amsterdam
drijvend huis archimedes
http://www.drostvanveen.nl/index_2.0.3.html
prijsvraaginzending




Waterbeleid nederland
nationaal waterplan
beleids plannen verkeer en waterstaat




bouwbesluit
http://www.metropoolregioamsterdam.nl/20090707HandreikingDrijvendeWoningen.html